تحلیل معنای اتوس در آرای هراکلیتوس (مطالعه موردی: قطعه 119ب هراکلیتوس)

کاملیا طالعی بافقی; مریم سلطانی کوهانستانی; اسماعیل سعادتی خمسه

نویسندگان

کاملیا طالعی بافقی دانشجوی دوره‌ی دکتری، گروه فلسفه هنر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل، اردبیل، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0000-0000-0000
مریم سلطانی کوهانستانی دانشیار گروه ادیان و فلسفه دانشگاه محقق اردبیلی نویسنده https://orcid.org/0000-0000-0000-0000
اسماعیل سعادتی خمسه دانشیار، گروه ادیان و فلسفه، دانشگاه محقق اردبیلی نویسنده https://orcid.org/0000-0000-0000-0000

کلمات کلیدی:

اتوس, هراکلیتوس, دایمون, حکمت, لوگوس

چکیده

واژه اتوس (ethos) که نخست درآثار هنرمندان قرن‌های هشتم تا پنجم پ.م در معنای جایگاه عادت، سرشت، شخصیت و شخصیتی فریبکار به کار رفته است، در آرای فلاسفه آن زمان و بیش از همه در آثار هراکلیتوس نیز دیده می‌شود اما معنای اتوس نزد هراکلیتوس، همواره محل اختلاف محققان بوده است و این اختلاف، بیش از همه در قطعه 119ب دیده می‌شود. با تحلیل دو اصطلاح کلیدی این قطعه، «دایمون» و «اتوس» می‌یابیم، «دایمون» در معنای «والاترین مرتبه هستی‌ انسانی» و اتوس در معنای «سرشت الهی» است؛ سرشتی که کانون ربط و پیوند میان دایمون، حکمت و لوگوس است. از منظر هراکلیتوس، علی‌رغم تفاوت فاحش مرتبه اتوس و دایمون در تبعیت از حکمت که خود جزئی از نظام لوگوس است و فضیلت شمرده می‌شود، این امکان وجود دارد که انسان به مرحله دایمون در حد دنیوی عروج نماید؛ اما نیل به سرشت کامل الهی در دنیا منتفی است.