معانی تمثیلی «یی» در یی‌جینگ

چکیده

کتاب مشهور یی‌جینگ، مهمترین متن حکمی چین باستان، قرن‌هاست که مورد مطالعۀ جدّی حکمای سنّتی چین در گذشته و پژوهشگران چینی و غربی در دورۀ جدید بوده است. در مطالعات لغت‌شناسی، مباحث بسیاری پیرامون لفظ یی 易 شکل گرفته است. امّا با آنکه یی‌جینگ (دفترِ مقدّسِ یی) جلوه‌گاهِ متافیزیکِ تمثیلی در نزد چینیان باستان به شمار می‌رود، پژوهشگران به بررسی معانی این لفظ از نظرگاه تمثیلی یا نپرداخته‌اند یا اشاره‌وار و سهل‌گیرانه از کنار آن گذشته‌اند. دریافتن معانیِ لفظ یی مفتاحی است که گنج‌خانۀ یی‌جینگ بدون آن گشودنی نخواهد بود. این نوشتار ابعاد مختلفِ نویسۀ یی را بررسی می‌کند و از نظرگاهی تمثیلی مبتنی بر روشِ سنّتیِ لفظ-تمثیل-معنی (یِن شیانگ یی) به کشفِ معانی تمثیلیِ نخستین این نویسۀ چینی می‌پردازد و دربارۀ نسبت معانی مشتق با جهات تمثیلی آن بحث می‌کند.